مهدی اشجع

دانشجوی دکتری اقتصاد

صنعت پتروشیمی ایران درحالی وارد دهه هفتم فعالیت خود می‌شود که علی‌رغم تمام تحریم‌ها و مشکلات موجود یکی از ارکان راهبردی کشور برای خلق ثروت و پیشرفت اقتصادی و فناورانه آن باشد. برخورداری از ظرفیت عظیم هیدروکربنی و به‌تبع دسترسی به خوراک ارزان بومی مزیتی رقابتی برای کشور است ولیکن با همه این‌ها، واقعیت‌های امروزه این صنعت با آنچه می‌بایست می‌بود فاصله معنی‌داری دارد. این مهم فراتر از آمار صادرات و ظرفیت‌های بالفعل است.

بهره‌وری، عمق زنجیره ارزش، اتخاذ راهبرد مناسب و پایداری مدل توسعه و پیشرفت مسائلی‌اند که این صنعت را با پرسش‌های جدی سیاستی برخلاف تمام مزیت‌های پایه، روبه‌رو ساخته است. تمرکز تاریخی بر توسعه واحد‌های بالادستی و صادرات محصولات پایه این صنعت شامل متانول، آمونیاک، الفین‌ها و آروماتیک‌ها، تولید 6/35 میلیون تنی این محصولات پایه را شامل شده است؛ به طوری که بیش از 31 درصد از حجم صادرات پتروشیمی کشور را متانول تولیدی در بالادست به‌عنوان یک محصول پایه شامل می‌شود. متانول ایران در حال حاضر 44 درصد از حجم تولید محصولات پایه کشور و سهم حدود 59 درصدی از تولید متانول کشور‌های نفتی جنوب غرب آسیا را شامل می‌شود و این درحالی است که سهم این محصول پایه از کل تولیدات پایه دنیا چیزی حدود 14 درصد است. به بیان دیگر ایران چیزی حدود 11 درصد از حجم کل متانول جهان را تولید می‌کند. این اعداد شاید به ظاهر جذاب باشند؛ اما باید دید در کنار سایر کشور‌ها چه معنی‌ای خواهند داشت.