نگاهی به موضوع پتروشیمی به عنوان یکی از اهرم های اصلی تبلیغاتی انتخاب دوازدهمین دوره ریاست جمهوری
1396/03/04 صنایع پتروشیمی ایران از چنان جایگاه ارزشمندی برخوردار شده که در دوازدهمین دوره انتخبات ریاست جمهوری به یکی از موضوعات مهم مورد بحث و در عین حالپر مناقشه داوطلبان تبدیل شده است.

نگاهی به موضوع

پتروشیمی

به عنوان یکی از اهرم های اصلی تبلیغاتی

انتخاب دوازدهمین دوره ریاست جمهوری

 

 

 

 

روابط عمومی و امور بین الملل

شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس

بهار 96

مقدمه:

صنایع پتروشیمی ایران از چنان جایگاه ارزشمندی برخوردار شده که در دوازدهمین دوره انتخبات ریاست جمهوری به یکی از موضوعات مهم مورد بحث و در عین حالپر مناقشه داوطلبان تبدیل شده است.

پتروشیمی نماد توسعه صنعتی ایران پس از انقلاب اسلامی است. این صنعت ارزش آفرین در دوره ای به بهانه خصوصی سازی مورد شدیدترین بی مهری ها قرار گرفت و عملا دچار فروپاشی شد. امروز اما به بهانه تشکیل هلدینگ های تخصصی فعال در این حوزه جان دوباره ای یافته و در منطقه خاورمیانه و جهان اعتبار دوباره کشورمان را بازپس گرفته است.

از اندوخته مطالعات سال ها قبل این نکته در گوشه ذهن وجود داشت که به ازاء هر یک شغل مستقیمی که در پتروشیمی ایجاد می شود بین 13 تا 14 شغل در صنایع وابسته و تکمیلی آن ایجاد می شود. این نکته می توانست کلید رفع بخشی از بحث هائی باشد که پیرامون میزان اشتغال زائی آن صورت گرفته بود. اما شرایط به گونه ای بود که اعلام عمومی آن چندان وضع انتقادهای کاندیداها از یکدیدگر در ارتباط با این مبحث را عوض نمی کرد.

ایجاد اشتغال در حالی یکی از محورهای اصلی تبلیغات کاندیداهای دوازدهمین دوره ریاست جمهوری است که این بار در میان بسیاری از صنایع مادر کشور، قرعه حل مشکل بیکاری به نام صنعت پتروشیمی افتاده است.


آنچه در این گزارش جمع آوری و تدوین شده، نکات اساسی مطرح شده توسط دواطلبان ریاست جمهوری و صاحب نظران پتروشیمی می باشد. امید که مورد استفاده قرار گیرد.

پتروشیمی محور اشتغال زائی، آری یا نه؟

 این روزها هر یک از نامزدهای ریاست جمهوری در مورد این صنعت اظهارنظری متفاوت دارند. به طوریکه حجت الاسلام ابراهیم رییسی با قاطعیت اعلام می‌کند مجتمع‌های پتروشیمی را تعطیل می‌کند و از سویی محمدباقر قالیباف وعده می‌دهد به کمک این صنعت مشکل بیکاری پنج میلیون بیکار را حل می‌کند. اسحاق جهانگیری نیز از برنامه‌ای برای افزایش تولیدات پتروشیمی تا 130 میلیون تن خبر داده است.(1)

 

برهمین اساس حجت الاسلام ابراهیم رییسی  یکی از نامزدهای دوازدهمین دوره ریاست جمهوری معتقد است تولید پتروشیمی‌ها را باید به  10 تا 12 میلیون تن رساند. این درحالی است که هم اکنون مجموع تولید پتروشیمی‌ها به 64 میلیون تن رسیده است!

 

ازسویی دیگر، «ایجاد 200 هزار شغل مستقیم و 400 هزار شغل غیرمستقیم به ازای تولید هر یک میلیون تن محصولات پتروشیمیایی» در حالی از سوی محمدباقر قالیباف یکی از کاندیداهای انتخابات دوره دوازدهم ریاست‌جمهوری به‌عنوان راهکاری برای ایجاد اشتغال در کشور مطرح شده است که جدای از درستی یا نادرستی اعداد و ارقام اعلام شده؛ کارشناسان و فعالان صنعت پتروشیمی عقیده دارند اصولا هدف نخست ایجاد صنایع پتروشیمی چه در ایران و چه در دنیا ایجاد اشتغال نیست.

آمار قالیباف از کجا آمد؟

 اظهارات این نامزد ریاست جمهوری با استناد به نامه‌ای به امضای رئیس دفتر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی پتروشیمی خطاب به معاون جهانگیری صورت گرفته بود که در آن دفتر صنایع پایین دستی میزان اشتغال بخش پایین‌دستی پلیمر به ازای هر یک میلیون تن محصول را 200 هزار شغل برآورد کرده بود.( نامه ای که البته تاریخ آن مربوط به سال 1386 بود)

درنهایت اظهارات محمد باقر قالیباف از سوی رئیس دفتر توسعه صنایع پایین‌دستی شرکت ملی پتروشیمی تکذیب و توضیحاتی در خصوص متن مطرح شده در نامه مذکور منتشرشد.

درتوضیحات مذکور آمده بود:" همانگونه که در متن نامه این جانب آمده ظرفیت ایجاد اشتغال مندرج در این نامه مربوط به مصرف صنعت پلیمر است و نه ایجاد ظرفیت در صنعت پتروشیمی و کل پلیمر تولید شده در کشور بالغ بر 6 میلیون تن از 51 میلیون تن تولید صنعت پتروشیمی در سال 95 را تشکیل می‌دهد و مابقی اجزاء سبد تولیدات صنعت، سطح اشتغال بسیار پایین تری دارند.

با فرض شاخص مورد اشاره در نامه مذکور که برای سه بخش صنایع مادر صنایع میانی و شیمیایی و پلیمری بصورت جداگانه پتروشیمی (از واحد مادر تا صنایع کوچک) اشتغالزایی برای هر یک میلیون تن ظرفیت جدید در کل زنجیره صنعت است.

لازم به اضافه است که با توجه به استفاده نهادهای مختلف و اهمیت یافتن شاخص‌ها بعدا و به کمک کارشناسان محترم مرکز پژوهش‌های مجلس این شاخص‌ها به روز رسانی و تدقیق شد که خصوصاً با توجه به افزایش سطح فناوری و بهره‌وری صنعت نسبت به ظرفیت کاهش معناداری را نشان داد.

 

براساس شاخص‌های به روز رسانی شده ظرفیت میانگین اشتغالزایی کل زنجیره صنعت پتروشیمی امروزه حداکثر در حدود 16000 نفر اشتغال به ازای هر یک میلیون تن ظرفیت جدید است.

 

در حال حاضر از کل محصول به فروش رسیده صنعت پتروشیمی 30 درصد و از محصولات پلیمری 50 درصد آن در داخل کشور به مصرف می‌رسد. که با سرمایه‌گذاری جدید در خطوط تولید، ارتقاء سطح فناوری و توسعه بازار این صنایع امکان افزایش جذب این محصولات در داخل و افزایش سهم اشتغال در صنایع پایین دستی پتروشیمی فراهم می‌گردد.

تعداد شغل هایی که قرار است پتروشیمی ایجاد کند؟

ازسویی دیگر، اصولا صنایع پتروشیمی به‌عنوان صنایعی سرمایه‌بر شناخته می‌شوند که نسبت به میزان سرمایه‌گذاری انجام‌شده اشتغال‌زایی چشمگیری به همراه ندارند، ضمن اینکه پیوندهای پسین و پیشین این صنعت با اقتصاد ملی کشور ما کم است.

 

ایجاد هر شغل در صنعت پتروشیمی بین 30 تا 40 میلیارد تومان سرمایه‌ نیاز دارد، از نگاهی دیگر با سرمایه‌ای حدود 3 میلیارد دلار (12 هزار میلیارد تومان) حداکثر 3 هزار شغل در یک مجتمع پتروشیمی ایجاد می‌شود؛ مانند آنچه در پتروشیمی جم شاهد بودیم. با در نظر گرفتن میزان سرمایه مورد تاکید  برای ایجاد هر شغل در صنعت پتروشیمی، می‌توان نتیجه گرفت نیاز نخست ایجاد اشتغال در این صنعت، جذب سرمایه است؛ آن هم نه برای ایجاد 200 هزار شغل مستقیم به ازای هر یک میلیون تن تولید بلکه برای ایجاد سه هزار شغل در واحدی با ظرفیت تولید 3 میلیون و 79 هزار تن.(2)

 

از دیگر سو برای ایجاد و توسعه صنعت پتروشیمی در کشور به تکنولوژی و سرمایه خارجی نیاز است، حتی در تامین برخی مواد اولیه مانند کاتالیست‌ها برخی وابستگی‌هایی وجود دارد که ایجاد شغل در صنعت پتروشیمی با تکیه به توان داخل را زیر سوال می‌برد.

«ظرفیت محدود خوراک‌های پتروشیمی» و «اشباع بودن بازارهای جهانی» از نگاه معاون اقتصادی وزیر کار از دیگر چالش‌هایی است که با توجه به آن ایجاد اشتغال گسترده در صنعت پتروشیمی با اما و اگرهایی همراه می‌شود. بنابراین اگر قرار بود ایجاد اشتغال در صنعت پتروشیمی آن‌طور باشد که در برنامه‌های انتخاباتی اعلام می‌شود، در حال حاضر با توجه به ظرفیت تولید حدود 60 میلیون تنی در صنعت پتروشیمی کشور، باید 24 میلیون نفر در این صنعت مشغول به کار بودند در حالی‌که با ظرفیت فعلی تولید محصولات پتروشیمی در کشور، حداکثر 100 هزار نفر در این صنعت مشغول به کار هستند. این تعداد افراد در حالی در صنعت پتروشیمی مشغول به کار می باشند که در زنجیره تکمیلی این صنعت نیز به ازای هر یک میلیون تن تولید در صنعت پتروشیمی، نمی‌توان بیش از 40 یا 50 هزار شغل ایجاد کرد.

واکنش متخصصان و مسوولان به آمار قالیباف

ازسویی دیگر واکنش زنگنه وزیرنفت نسبت به این اظهارات قابل تامل است. به اذعان وی، از ابتدای دولت تا کنون 9 میلیون تن محصول پتروشیمی اضافه کرده‌ایم که اگر ضربدر 600 هزار فرصت شغلی مورد ادعای آقایان شود؛ میشود 5 میلیون و 400 هزار اشتغال! در حالی که چنین چیزی ممکن نیست. با هر میلیون تن محصول پتروشیمی، فقط 1100 شغل مستقیم و در مجموع 20 هزار شغل مستقیم و غیر مستقیم میتوان ایجاد کرد. رقم 600 هزار شغلی که آقایان مدعی هستند، فوق نجومی است و از نجومی هم گذشته است!

بیژن زنگنه با ارائه توضیحات بیشتر گفته است: اگر به این 600 هزار نفر که از مهندسان و متخصصان خواهند بود؛ حقوق بخور و نمیری در حدود یک و نیم میلیون تومان بدهند، دریافتی‌های سالانه آنها سه و شش دهم میلیارد دلار خواهد بود. به عبارت دیگر ششصد هزار نفر ضربدر 500 دلار ضربدر 12 ماه می‌شود سه میلیارد و ششصد میلیون دلار حقوقی که باید به آنها پرداخت کرد. چه طور می شود از یک تولیدی که یک و سه دهم میلیارد دلار ارزشش است، ما سه و ششم دهم میلیارد حقوق دهیم؟!(3)

عادل نژاد سلیم مدیرعامل شرکت صنایع پتروشیمی خلیج فارس نیز تاکید دارد: از نظر کارشناسی و تجربه 40 سال فعالیت بنده در صنعت پتروشیمی، به ازای یک میلیون تن محصول حدود 400 نفر اشتغال مستقیم و به طور خوش بینانه 800 نفر نیز اشتغال غیرمسقیم ایجاد می شود که در مجموع اشتغالزایی 1200 نفر را به همراه دارد.

به اذعان او، شرکت هلدینگ خلیج فارس با 24 میلیون تن ظرفیت تولید، هم اکنون 27 هزار نفر نیرو دارد که حدود 20 تا 30 درصد هم بالاتر از حد معمول است.(4)

ازسویی دیگر به گفته کارشناسان، یک مگا پروژه پتروشمی برای تولید متانول با ظرفیت سالانه یک میلیون 600 هزارتن، در زمان احداث حداکثر 1000 نفر و در زمان بهره برداری و در پلنت کارخانه حدود 200 تا 250 نفر را می تواند به کار مشغول کند.بنابراین اگر با احداث یک واحد یک میلیون تنی 200 هزار شغل ایجاد می شد با ظرفیتی که در تولید پتروشیمی کشور داریم و مجتمع هایی که اکنون در حال احداث هستند هیچ بیکاری در کشور وجود نداشت.(5)

همچنین به اذعان حجت میرزایی معاون امور اقتصادی و برنامه ریزی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کل شاغلین امروز ایران 23 میلیون نفرند در حالی که با تصورات قالیباف باید 24 میلیون نفر فقط در صنعت پتروشیمی مشغول به کار می شدند.

به گفته حسن پیوندی، مدیرعامل شرکت سرمایه گذاری نفت، گاز و پتروشیمی تامین نیز در حال حاضر در صنعت پتروشیمی 60 میلیون تن ظرفیت تولید داریم که تعداد افراد مشغول به کار به 50 هزار نفر هم نمی رسد.برهمین اساس اگر بخواهیم در کشور یک واحد متانول، کود اوره، پلی الفین مثل جم و یا بندر امام احداث کنیم زودتر از 5 سال تمام نمی‌شود.(6)

اظهارات قالیباف در خصوص اشتغالزایی در صنعت پتروشیمی صدای فعالان اتاق بازرگانی را نیز درآورده است. به نحویکه حمید حسینی عضو اتاق بازرگانی ایران معتقد است: این سخنان و وعده‌ها نشان می‌دهد که رقبای روحانی با دست خالی به صحنه آمده‌اند و با توجه به اینکه نمی توانند دستاوردهای روحانی در رشد اقتصادی، کاهش تورم، فضای مجازی و اشتغال و ... را تایید کنند به شعارهای عوامفریبانه روی آورده اند. ادعای اشتغال‌زایی با پتروشیمی نشان داد برنامه‌های قالیباف در چه سطحی است.(7)

 

 

نتیجه گیری:

 ایجاد 600 هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم از طریق تولید هر یک میلیون تن محصولات پتروشیمیایی ادعایی است که قابل قبول نیست. چراکه صنایع مادر اصولا برای ایجاد اشتغال نیستند و برای ایجاد درآمد و ارزش افزوده بیشتر برای کشور احداث می‌شوند در حالی‌که اگر شرایط در صنایع پایین‌دست فراهم شود، می‌توان به واسطه ورود سرمایه‌گذارهای خارجی و حضور در بازارهای جهانی انتظار ایجاد شغل و توسعه داشت، زیرا درآمدهای نفتی در نهایت برای حل مشکلات روزمره ما کفایت می‌کند و نمی‌توان برای سرمایه‌گذاری به منظور دست یافتن به توسعه روی آن حساب کرد پس در گام نخست باید سرمایه‌گذار وارد کشور شود.

 

 به عنوان مثال، حدود دو سال پیش شرکت دیپ‌مایند (در زمینه هوش مصنوعی) به قیمت چند‌ میلیارد دلار به‌وسیله گوگل خریداری شد. این شرکت تنها 13 کارمند داشت. آیا این سرمایه‌گذاری «اشتغال‌زا» بوده است؟ مطمئنا خیر؛ چون به تناسب سرمایه جابه‌جاشده، شغل مستقیم اندکی ایجاد شده است. ولی تأثیرات آن بر دنیای روبات‌ها یا تولید محصولات مصرفی و کالاها بر زندگی انسان‌ها تأثیر داشته است. از این دست مثال‌ها بسیار است. مورد اخیر آن، تاکسی‌های آنلاین است. به این معنا که خود این شرکت تاکسی آنلاین کارمندان زیادی ندارد، اما توانسته در بازار عرضه و تقاضا کار و خدمات حمل‌ونقل شهری تأثیری شگرف بگذارد. در صنعت پتروشیمی نیز چنین شرایطی حاکم است. نکته اصلی فراروی کسانی که چنین ادعاهایی را مطرح می‌کنند این است که ابتدا باید دانست این صنعت مولد اقتصادی بازار سرمایه است.(8)

یعنی تولیدات پتروشیمی استخوان‌بندی صادرات غیرنفتی کشور هستند که در مواقع حساس لنگر سکون شاخص بازار بورس و مهارکننده نوسان و ریزش سهام بوده‌اند.

ارز حاصل از صادرات آنها حافظ ثبات قیمت ارز بوده و عرضه داخلی محصولات آنها پناه اقتصاد مقاومتی و تولیدمحور داخلی برای جبران نیازهای اساسی کشور (از تولید ظروف مایحتاج روزمره و دم‌دستی تا قطعات خودرو و ...) است. ولی انتظار از اشتغال‌زایی به نکته ظریفی به نام «صنایع پایین‌دستی» و تمایز آن از «صنعت بالادست پتروشیمی» برمی‌گردد. اگر صنایع پتروشیمی بالادست که عرفا به نام صنعت پتروشیمی شناخته می‌شود اشتغال‌زا بود، باید تأثیرات آن احساس می‌شد.

تنها حدود پنج درصد از متانول کشور در صنایع داخلی به مصرف می‌رسد و 95 درصد مابقی صادر می‌شود.

با احداث واحدهای جدیدی چون پتروشیمی های آپادانا و مرجان در عسلویه و... این عدد احتمالا به سه درصد کاهش خواهد یافت. بنابراین مواد پتروشیمی کافی در کشور تولید می‌شود. پس چرا به اشتغال گسترده نینجامیده است. دلیل آن این است که زنجیره ارزش این محصول با تولید فرمالدئید، ‌سپس چسب MDF و رزین‌ها ادامه یافته و به تولید انواع چسب‌هایی با کاربرد تولید ورق‌های تزیینی، نساجی، تولید کاغذ، پارچه‌های ضد چروک، فراورده‌های کتان، ریون و ... منجر می‌شود. همچنین این زنجیره برای تولید اسفنج‌های افشانه‌ای و تخته‌های سه لایی، قفسه‌سازی، سیستم‌های پله و سایر مبلمان منزل استفاده می‌شود.

یعنی زنجیره مصرف متانول برای ساخت رزین‌هایی مصرف می‌شود که در برابر آب مقاوم هستند و به‌عنوان رزین‌های کاغذ اشباع، در کف‌پوش‌های لمینت و پوشش‌های شفاف برای اتومبیل کاربرد دارند.

در صنعت نساجی نیز به رنگ‌ها و رنگ‌دانه‌ها افزوده می‌شود. در صنعت خودرو برای تولید اجزای اصلی خودروها از محصولات مبتنی بر فرمالدئید استفاده می‌شود و بسیاری دیگر که از حوصله خارج است. در یک نگاه کارشناسی می‌توان چنین نتیجه‌گیری کرد که مواد اولیه کافی در بسیاری از تولیدات پتروشیمی وجود دارد و باعث اشتغال بالا نشده است. (مثل مصرف تنها پنج‌درصد متانول تولیدی کشور) زیرا ماهیت آن سرمایه‌بری و سرمایه‌سازی است و از بعد اشتغال، ظرفیت‌سازی هر‌ میلیون تن متانول می‌تواند نهایتا به اشتغال 500 نفر منجر شود. آنچه مربوط به اشتغال گسترده است، به‌لحاظ زیرساخت نه در صنعت پتروشیمی که در وزارت صنعت، ‌معدن و تجارت است.

قسمت اعظم محصولات پتروشیمی که در صنایع پایین‌دستی به مصرف می‌رسند در کشور به حد کافی تولید و عرضه می‌شوند. بنابراین زنجیره در پتروشیمی به بلوغ لازم رسیده است و شاید به جرات بتوان گفت جز در موارد معدودی، در تولید محصولات پایه هیچ‌گونه کمبودی وجود ندارد.

می‌توان منطقا نتیجه گرفت که گره نبود اشتغال را باید نه در کرانه بالا و سرچشمه تولید (یعنی مجتمع‌های پتروشیمی) بلکه در فرایندهای بعدی آن جست. اگرچه قیمت محصولات پتروشیمی عرضه‌شده در بورس کالای ایران پنج درصد پایین‌تر از نرخ‌های جهانی است و هزینه حمل، واردات و تعرفه هم ندارد، ولی هنوز فضای کار برای جذب تولیدات پلیمری و پتروشیمیایی وجود دارد. تفاوت دقیق بین صنعت بالادست و صنایع تکمیلی پتروشیمی، ظرافتی است که با دقت در آن و شناسایی گره‌ها می‌توان به گشودن آنها اقدام کرد.

افزایش دانش فنی، گسترش مراودات تجاری، رشد فرهنگ اشتغال، فعال‌شدن شهرک‌های صنعتی و صادرات کالاهای مصرفی راه حلی است که به‌ نظر می‌رسد می‌تواند مورد توجه ویژه قرار گیرد و انتظار از مجتمع‌های پتروشیمی را باید به امکان ارزآوری و تثبیت بازار سرمایه محدود نمود.در واقع توان صنعت پتروشیمی را باید بیشتر در ارزآوری و در تأمین سرمایه و نقدینگی شرکت‌ها جست‌وجو کرد.

بدیهی است امکان گردش چرخ‌های صنعت که ضامن پویایی و رونق اقتصادی کشور هستند، به امکان تأمین مالی (ارزی و ریالی) بازار سرمایه و بازار بدهی ارتباط می‌یابد. همان‌گونه که در سال گذشته هم اتفاق افتاد، تزریق ارز پتروشیمی‌ها از نوسانات بزرگ در این بازار ممانعت به عمل آورد و این فرایند و ثبات بازار از تعطیلی بسیاری از واحدهای صنعتی جلوگیری کرد.

به هر تقدیر انتظار تولید شغل به‌صورت مستقیم و آن‌گونه که برخی ادعا کرده‌اند، به هیچ روی قرین به صحت نیست. رفع معضل بی‌کاری و خلق آن همه شغل (چنان‌که ادعا شده است) از سوی صنعت پتروشیمی، اساسا با ماهیت این صنعت سنخیتی ندارد.

 

نگاهی به موضوع  پتروشیمی  به عنوان یکی از اهرم های اصلی تبلیغاتی انتخاب دوازدهمین دوره ریاست جمهوری
امتیازدهی
میانگین امتیازها:0 تعداد کل امتیازها:0
مشاهده نظرات (تعداد نظرات 0
ارسال نظرات
نام  
آدرس پست الکترونیکی شما    
توضیحات  
تغییر کد امنیتی  
کد امنیت  
 
تمامي حقوق مادي و معنوي اين سايت متعلق به شركت پتروشيمي خليج فارس مي باشد.
Powered by DorsaPortal